Galileo Galilei Kimdir? Neyi Buldu ve Neden Yargılandı?

Galileo Galilei kimdir sorusu, modern bilimin doğuşunu anlamak isteyen herkes için temel bir sorudur. 15 Şubat 1564’te İtalya’nın Pisa kentinde doğan Galileo Galilei, gözlemsel astronominin öncülerinden biri ve modern fiziğin kurucularından kabul edilir. Dünya’nın Güneş etrafında döndüğünü savunması, onu Katolik Kilisesi ile karşı karşıya getirmiş ve Engizisyon Mahkemesi’nde yargılanmasına neden olmuştur.

Galileo Galilei’nin yaşadığı dönem (1564–1642), Avrupa’da kilise otoritesinin düşünsel hayat üzerindeki baskısının yoğun olduğu bir çağdı. Evren anlayışı büyük ölçüde dünya merkezli modele dayanıyor; Dünya’nın sabit, Güneş’in ise onun etrafında döndüğü kabul ediliyordu. Bu anlayışa karşı çıkmak yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda siyasi ve teolojik bir meydan okumaydı.

Galileo’nun karşılaştığı baskı, tarihte tekil bir örnek değildi. Bilimsel düşüncenin yerleşmeye çalıştığı her dönemde benzer çatışmalar yaşanmış, hakikati savunan birçok isim ağır bedeller ödemiştir.

Tarihte sırf gerçekleri söyledikleri için kâh eziyet görmüş, kâh öldürülmüş nice bilim insanı var. Mesela “Sayılar evreni yönetiyor” diyen filozof/matematikçi Pisagor ve öğrencileri diri diri yakılarak öldürülmüştür.

İtalyan filozof ve gök bilimci Bruno, evrenin sonsuz ve eş dağılımlı olduğunu ve bu evrende dünyadan başka birçok gezegenin bulunduğunu ortaya koymuştur. Ancak bu görüşleri de Roma Katolik kilisesi ile ters düştüğü için Engizisyon mahkemesinde yargılanıp sapkın ilan edilmiştir. Ona, iddialarını reddetmesi ve suçlarını kabul etmesi durumunda kilise tarafından affedileceği söylense de Bruno, düşüncelerinden vazgeçmektense ölmeyi tercih etmiş, 8 yıl süren hapis hayatının ardından diri diri yakılarak idam edilmiştir.

Sonra İskenderiyeli Hypatia! Dünyanın gördüğü en kaliteli insanlardan birisi. Belki de kadın olması durumu daha da önemli hale getiriyor. Doğayı mantık, matematik ve deney ile açıklamaya çalışarak dönemine ışık tutmaya çalışmıştır. Devrinin din adamı Cyril, “Kadın sessizliği ve uysallığı öğrenmelidir. Kadının ne ders vermesine ne de erkeğin üzerinde yetki sahibi olmasına izin vermeyeceğim. Suskun olacak ve sessiz kalacaktır. Çünkü önce Âdem, sonra Havva yaratılmıştır.” diyerek ölüm emrini vermiştir. Bu sözlerden kısa bir zaman sonra Hypatia, kalabalık bir grup tarafından sokaklarda sürüklenmiş, taşlanarak acımasızca öldürülmüş, yetmemiş, cansız bedeni ateşe verilmiştir.

Sokrates, Roger Bacon, Ockham’lı William, Alan Turing, Aristoteles, Nicolaus Copernicus ve daha niceleri ya öldürülmüş ya yıllarca hapislerde yatırılmıştır. Ulrike Meinhof‘un bir zamanlar hapishanede söylediği “Üzgün olmaktansa öfkeli olmayı yeğlerim!” sözünün önemini anlayabiliyor musunuz?

Tekrar Galileo’ya dönecek olursak, İncil’deki bazı kısımların dünya merkezli evren teorisini desteklediğini bilmek gerek. Bu yüzden güneş merkezli dünya anlayışını savunmak yasaklanmıştı. Papaya karşı gelmek mi? Papa, 1616’da Galileo’ya güneş merkezcilikten vazgeçme ve bu konuda hiçbir şey söyleyip yazmama emri verdi. Galileo on yıl boyunca tartışmalardan uzak durdu. Ancak 1623’te bu konuda kitap yazma projesi, arkadaşı ve hayranı olan Kardinal Maffeo Barberini’nin teşviki ile yeniden canlandı. Böylece “İki Ana Dünya Sistemi Üzerine Diyalog” adlı kitabı 1632’de basıldı. Güneş merkezcilik konusundaki çalışmaların yer aldığı bu kitap büyük yankı yaptı.

Papa’nın sözlerini, kitaptaki bir karakterin ağzından yazarak onu sinirlendirmişti. 8 Ocak 1642’de, 77 yaşındayken ateş ve kalp çarpıntısı nedeniyle hayatını kaybetti. Bir zamanlar Galilei’yi yargılayan kilise, bugün dünyanın güneşin etrafında döndüğü gerçeğini kabul etmiş durumda.

Galileo Galilei, Copernicus’un ortaya koyduğu güneş merkezcilik (heliosentrik model) görüşünü savunmuştur. Bu modele göre Dünya evrenin merkezi değildir; gezegenler Güneş’in etrafında hareket eder.

Galileo Galilei “İki Büyük Dünya Sistemi Hakkında Diyalog” eserinde şunları söyler:

“Bize duyularımızı, mantığımızı ve zekâmızı bağışlayan Tanrı’nın, bizim onları kullanmamızı kısıtlamak istediğine inanmayı reddediyorum. Doğal sorunları tartışırken, konuya dini yazıtlarla değil, deneyler ve kanıtlarla giriş yapmamız gerekir.”

Teleskobun icadından sonra evrenin sınırları bir gecede genişlemişti. Gerçekten akıl almaz bir şey. Lütfen şu satırları dikkatlice okuyun:

“Bildiğiniz üzere birkaç yıl önce göklerde çağımızdan önceki dönemlerde bilinmeyen birçok şeyi bulup ortaya çıkarttım. Bu buluşların yeniliği ve akademisyen filozofların edindikleri fizik kavramlarıyla genellikle çelişen sonuçları, küçümsenmeyecek sayıda profesörün bana karşı vaziyet almasına yol açtı. Bu profesörlerin çoğu kilise adamlarıdır. Doğayı ve ona ilişkin bilimsel yasaları ters yüz etmek için göğe bu cisimleri sanki ben kendi ellerimle yerleştirmişim gibi bana kızıyorlar. Gerçeklerin gün ışığına çıkarak birikim yaratmasının çeşitli sanat kollarındaki araştırmayı ve gelişmeyi kamçıladığını unutuyor gözüküyorlar.”

Bu konuyla alakalı Carl Sagan’ın Kozmoz kitabında aşağıdaki satırlara denk geldim. Bir bilim insanının karanlığın karşısında nasıl bir tavır takınması gerektiğine dair önemli bir ayrıntı olsa gerek:

“Dünyanın güneş çevresinde döndüğü görüşünü ortaya atma konusunda Galileo’nun ve Kepler’in gösterdikleri cesareti öteki düşünürlerin davranışlarında rastlayamıyoruz. Avrupa’nın düşünce bağnazlığının ortalığı kasıp kavurmadığı ülkelerde bile bu cesareti göremiyoruz. Örneğin 1634 yılında Hollanda’da yaşayan Descartes’ın bir mektubunda şu görüşlere yer verdiğine tanık oluyoruz:

“Galileo’nun yerküremizin güneş çevresinde döndüğü yolundaki görüşünün kilise tarafından reddedildiğini biliyorsunuz. Kitabımda ele aldığım konular – bunların arasında yerkürenin devinimi de vardır- birbirine öylesine bağlıdır ki bunlardan birinin yanlışlığı ötekileri de silip süpürür. Her ne kadar bu görüşlerimin kesin ve doğru kanıtlı temeller üzerine oturtulduğunu biliyorsam da kiliseye karşı gelmek istemem… “İyi yaşamak için göze batmadan yaşamak gerek!” sloganıma uygun olarak yaşamımı sürdürmek niyetindeyim!”

📘 İki Büyük Dünya Sistemi Hakkında Diyalog (1632)
(İtalyanca: Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo)

• Dünya merkezli (Ptolemaios) model ile Güneş merkezli (Copernicus) modeli tartışır.
• Diyalog formatındadır.
• Bu eser yüzünden Engizisyon tarafından yargılandı.

📗 Sidereus Nuncius (Yıldız Habercisi) – 1610

• Teleskop gözlemlerini yayımladığı eserdir.
• Ay’ın yüzeyinin pürüzlü olduğunu gösterdi.
• Jüpiter’in dört büyük uydusunu keşfetti (Io, Europa, Ganymede, Callisto).
• Samanyolu’nun yıldızlardan oluştuğunu ortaya koydu.

📕 İki Yeni Bilim Üzerine Söylevler (1638)
(Discorsi e dimostrazioni matematiche intorno a due nuove scienze)

• Hareket ve dayanıklılık yasaları üzerine çalışmaları içerir.
• Modern fiziğin temellerinden sayılır.

Galileo Galilei teleskobu icat etmemiştir. 1608 yılında Hollanda’da geliştirilen optik aleti temel alarak kendi teleskobunu üretmiş ve büyütme gücünü 20–30 kat seviyesine çıkarmıştır. Onu asıl önemli kılan, bu aracı sistematik bilimsel gözlem için kullanmasıdır.

1609’da Hollanda’da geliştirilen bir optik aleti geliştirerek:

• 20–30 kat büyütme gücüne ulaştı
• Ay kraterlerini gözlemledi
• Venüs’ün evrelerini keşfetti
• Jüpiter’in uydularını gözlemledi
• Güneş lekelerini kaydetti

Bu gözlemler şunu kanıtladı: Evren mükemmel ve değişmez değildir. Hatta bu keşif, gök cisimlerinin kusursuz ve değişmez olduğu yönündeki Aristotelesçi anlayışı sarsmış; evrenin dinamik ve gözleme açık bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir.

• Galileo Galilei, 8 Ocak 1642 tarihinde İtalya’nın Arcetri kentinde hayatını kaybetti. Ölüm nedeni büyük olasılıkla ateşli bir hastalık ve kalp yetmezliğiydi.
• 1633’te Engizisyon Mahkemesi tarafından yargılandıktan sonra ömrünün geri kalanını ev hapsinde geçirmek zorunda kaldı. Arcetri’deki küçük bir evde, bilimsel çalışmalarını sınırlı koşullar altında sürdürdü.
• Hayatının son yıllarında görme yetisini büyük ölçüde kaybetmişti. Neredeyse tamamen kör olmasına rağmen çalışmalarına devam etti ve 1638 yılında “İki Yeni Bilim Üzerine Söylevler” adlı eserini yayımladı. Bu eser, modern fiziğin temellerini atan çalışmalar arasında kabul edilir.
• Ölümünden sonra Floransa’daki Santa Croce Bazilikası’na görkemli bir anıt mezarla defnedilmesi planlandı; ancak Engizisyon kararı nedeniyle bu izin verilmedi. Ancak yaklaşık bir asır sonra, 1737’de naaşı aynı bazilikaya taşındı ve bugün orada anılmaktadır.
• Ölümünden sonra uzun süre resmî olarak “suçlu” kabul edildi. 1992 yılında Katolik Kilisesi, Galileo’ya yönelik yargı kararının hatalı olduğunu resmen kabul etti ve sürecin yanlışlığını duyurdu.

Galileo öldüğünde hâlâ tartışmalı bir figürdü. Bugün ise modern bilimin kurucu isimlerinden biri olarak anılmaktadır. Onun yaşamı, bilimin otorite karşısındaki direncinin sembolü hâline gelmiştir.